GÖKTÜRK İMPARATORLUĞU

I. GÖKTÜRK KAĞANLIĞI :
Kurucusu : Bumin Kağan
Kuruluşu : 552
İkiye Ayrılışı : 581
Yıkılışı : 630
Kapsadığı Alan : 18.000.000 km kare
II. GÖKTÜRK KAĞANLIĞI :
Kurucusu : İlteriş Kağan
Kuruluşu : 682
Yıkılışı : 743
Avar’lara bağlı olarak yaşıyan GÖKTÜRKLER bunların egemenliğine son vererek (552) ilk defa TÜRK adını kullanarak GÖKTÜRK İmparatorluğu’nu kurdular.
Bumin Kağan’ın ölümünden sonra birlik korunamadı, 581’de ikiye ayrıldılar (Doğu ve Batı GÖKTÜRK Devletleri).
Çinlilerin oyunları ile başkaldıran bazı boyların zorlamasıyla Doğu GÖKTÜRK Devleti gittikçe zayıflıyarak 630’da yıkıldı.
Aynı şekilde Batı GÖKTÜRK’leri de iç çekişmeler yüzünden zayıflayarak Çin egemenliğini kabul etmek zorunda kaldılar (630).
682’de İlteriş Kağan, Çin boyunduruğundan kurtardığı TÜRKLERİ birleştirerek ikinci defa GÖKTÜRK İmparatorluğu’nu kurdu.
İmparatorluk en büyük şeklini İSTEMİ Kağan devrinde aldı. Türklerde tam şehirleşme bu dönemde görülür.
GÖKTÜRK İmparatorluğu’nu büyük bir tehlike olarak gören Çin’lilerin devamlı entrikaları devleti yönetenleri birbirine düşürmüş, bu pırıl pırıl imparatorluk kardeş kavgasının kurbanı olarak 743’te yıkılmıştır.
Sosyal Hayat : İmparatorluk hanedanın müşterek malıdır. Hanedan üyelerinden hangisinin hakan olacağı, belli bir kaideye bağlanmış değildir. En güçlüsü kağanlık mevkiine yükselir.
Göktürk’ler yerleşik tip medeniyete geçmeye başlamışlardır ki bu tür yaşayış Göktürk’lerden sonra devlet kuran Uygurlar döneminde tamamlanmıştır.
Ordu : Göktürk ordusunun üçte ikisi atlı, üçte biri yaya idi. Uzak seferlerde atlı ordu kullanılıyordu. Savaş teknik ve taktikleri vardı.
Deri, keçe çizme giyiyorlardı. Kaftanları uzundu.
İnanç : ŞAMAN dinindendiler.
Sanat : Göktürkler sanat tarihi bakımından büyük önem taşırlar. Göktürklerin yaşadıkları yerlerde yapılan kazılarda, Göktürk’lere ait, ipekli atlaslar, küpeler, boncuklar, inci dizileri ile süslenmiş plakalar, kayış uçlarına ait süsler ve demirden yapılmış kılıçlara, oklara ve demir eritme ocaklarına rastlanmıştır.
Yazı : Göktürk alfabesi Türklerin milli alfabesidir. Türkçeye göre düzenlenmiş 38 harfi vardır. Uygur alfabesi bu alfabenin ortadan kalkmasına sebep olmuştur (Ünlü Orhun Anıtları üzerindeki yazı Göktürk harfleri ile yazılmıştır).
Ziraat : Hayvancılık yanında geniş ölçüde ziraat yapıyorlardı. Sulama için kanallar açmışlardır. Örnek olarak göstereceğimiz Tötö kanalını, Ruslar bugün kullanmaktadır.